1393/2/20 2087

سؤالی که ممکن است برای عده زیادی از هموطنان پیش آید این است که هدف اصلی از آموزش فلسفه به کودکان چیست و در صورتی که چنین کاری برای دست اندرکاران آموزش وپرورش ایران به خوبی تفهیم شده باشد آیا چنین آموزشی سابقه در ایران داشته است

علیه استبداد نظام آموزشی


سؤالی که ممکن است برای عده زیادی از هموطنان پیش آید این است که هدف اصلی از آموزش فلسفه به کودکان چیست و در صورتی که چنین کاری برای دست اندرکاران آموزش وپرورش ایران به خوبی تفهیم شده باشد آیا چنین آموزشی سابقه در ایران داشته است. سؤال اساسی تر آن است که آیا ما ایرانیان به چنین آموزشی نیاز داریم یا نه.در پاسخ به سؤال اول باید پیش از هر چیز اظهار تأسف کرد که این مفهوم برای عده زیادی حتی کسانی که مطلب درباره فلسفه برای کودکان نوشته اند، هنوز به خوبی تفهیم نگردیده است.
 
هدف از فلسفه برای کودکان آموزش فلسفه رسمی یا ساده کردن آن برای کودکان نیست. مفهوم فلسفه برای کودکان که امروزه در چند کشور آمریکایی و اروپایی پا گرفته و بشدت در حال توسعه و گسترش در سایر کشورهای جهان است، در واقع پارادایم نوینی را در آموزش به کودکان تعقیب می کند. این مفهوم، انقلابی را در آموزش و اندیشه ورزی کودکان طراحی می کند؛ انقلابی که بتواند از کودکان امروزی، اندیشه ورزانی برای فردا بسازد. در آموزش و پرورش سنتی که تاکنون هم کم و بیش ادامه دارد، آموزش به کودکان از بیرون و استبدادمآبانه است. انقلابی که لیمپن بنیانگذار فلسفه برای کودکان در پی آن است، این آموزش را درونی و خودجوش می کند. به عبارت دیگر در چنین پارادایمی آموزش مفاهیم عقلی از تجربیات و مشاهدات خود کودکان سرچشمه می گیرد. این آموزش کودکان را وادار به اندیشیدن می کند تا با این اندیشیدن یا فلسفیدن، خود کودکان مفاهیم منطقی و فلسفی را به یاری تجارب و مشاهداتی که از زندگی داشته اند، کشف نمایند.
 
در این پارادایم کودکان دیگر چون گذشته به سوی پاسخ های از پیش آماده شده نمی روند، بلکه برعکس خود آنها به شکل کاملاً مبتکرانه و خودجوش، پرسش هایی عقلایی را مطرح می نمایند و پاسخ های یکدیگر به این پرسش ها را به چالش می کشند.چنین آموزشی که در حقیقت یک آموزش منتقدانه و پرسشگر است، درست در نقطه مقابل آموزش سنتی و پاسخ گرا یعنی همان روش مستبدانه ای که ریشه ابتکار و انتقاد را در کودکان می خشکاند، قرار می گیرد. با کمی تسامح می توانیم چنین آموزشی را آموزش سقراطی بنامیم، یعنی همان که در بعضی از گفت وگوهای افلاطون مندرج است. اما در جهان اسلام باید از ابوریحان بیرونی دانشمند بزرگ ایرانی نام برد که در هزار و اندی سال پیش چنین روشی را برای آموزش مقدمات ریاضی و نجوم به کودکان و نوجوانان در پیش گرفت.
 
این ریاضیدان که خود از منتقدان برجسته فلسفه ارسطویی بود، گویی به این حقیقت پی برده بود که انگیزش اندیشه های فلسفی و گسترش آنها برای همه آدمیان امری است طبیعی و کودکان و نوجوانان علاوه بر این از این امتیاز برخوردارند که دارای ذهنی تازه و باز هستند. مگر نه این است که کودکان اندیشمندان بالقوه ای هستند که اندیشه هایشان کماکان خام و ابتدایی است
 
بنابراین آموزشی که بتواند از ذهنیت آنان آغاز گردیده و به شکلی کاملاً تجربی و شهود گرایانه و با کشف روشی علمی این اندیشه ها را به نتایج معقول و منطقی سوق دهد، آموزش خلاق خواهد بود. به همین جهت بیرونی با تألیف کتاب التفهیم نخستین گام را در آموزش فلسفه به کودکان برداشت. او این کتاب را به یک دختر خیالی به نام «ریحانه» تقدیم کرده است و مطالب آن را به صورت گفت وگوی شاگرد و معلم تنظیم نموده است.
 
نخست کودک که همان ریحانه خیالی است، پرسش های خود را مطرح می کند، پس از آن معلم که همان بیرونی است به پاسخگویی می پردازد. در همین کتاب است که ما می بینیم که هندسه اقلیدسی به صورتی غیر از این روش متداول زمان یعنی روش اقلیدس به کودک تعلیم داده می شود. زیرا تعاریف اقلیدس از نقطه، خط و سطح آغاز می شوند و بعد به جسم سه بعدی منجر می گردند. نقطه و خطی که کاملاً انتزاعی هستند و برای کودکان غیرقابل درک. از این رو بیرونی بحث خود را از جسم سه بعدی که کاملاً محسوس و در دسترس کودک است، شروع می کند و کودک را وامی دارد که از این جسم سه بعدی به ترتیب سطح و خط و خلاصه نقطه را به شکل منطقی نتیجه بگیرد که همان آموزش از درون است. متأسفانه روش بیرونی ادامه نیافت و آموزش سنتی یا «حافظه محور» زمان اجازه نشو و نمای چنین آموزش انقلابی را نداد.
 
در آموزش سنتی اندیشیدن کودکان و نوجوانان جای چندانی ندارد. مسائل آموزشی قبلاً آماده می شوند و نوآموزان و کودکان می بایست آنها را به خاطر بسپارند و در صحت و سقم آنها شک و شبهه ای به خود راه ندهند. این همان آموزش دیکتاتور مآبانه ای است که اندیشه ورزی را در نطفه خفه کرده و کودکان و یا جوانان منفعل به بار می آورد، جوانانی که اگر بعدها وارد دانشگاه هم شوند، این حالت انفعالی خود را تا سطوح بالای دانشگاهی ادامه خواهند داد. بنابراین نباید از چنین آموزشی که متأسفانه سالیان درازی است در کشور ما ادامه دارد انتظار معجزه داشته باشیم. چنین آموزشی هیچ گاه جوانان خلاق و اندیشه ورز نخواهد پرورد.
 
با درک این مفهوم است که پاسخ به سؤال سوم نیز بدیهی به نظر می رسد. آری ما به آموزشی که به وسیله لیمپن برای کودکان ابداع گردیده است، نیاز داریم. روشی که این فیلسوف معاصر آمریکایی در چند سال گذشته طرح آن را ریخته و هم اکنون در چندین کشور اروپایی و آمریکایی نیز تدریس می شود، مبتنی بر واداشتن کودکان به اندیشیدن یا به تعبیر دیگر فلسفیدن است.
 
در این آموزش دیگر مطالب عقلی برای کودکان از بالا دیکته نمی شوند، بلکه برعکس آنها را طوری در قالب داستان هایی مطرح می نمایند که کودکان خود در کلاسی که به شکل آزاد و دموکراتیک تشکیل می شود، دریابند و درباره نظریات خود با یکدیگر به چالش نشینند. معلم آنها نیز که با آموزگاران دیکتاتور گذشته تفاوت فاحشی دارد، نقش راهنما را برای آنان بازی می کند ـ یعنی اندیشه های این کودکان را با یکدیگر مقایسه می کند ـ و بهترین آنها را انتخاب نموده و بعد به سوی یک نتیجه منطقی و منسجم فلسفی راهنما می شود. در چنین آموزشی است که اندیشیدن در کودکان خودجوش می شود و جزو ضروریات حیات مانند خوردن و آشامیدن می گردد و چنین اندیشه ورزی بالطبع کودکان امروز را به اندیشه ورزان یا فیلسوفان فردا تبدیل می کند.

توضیح: نظراتی که درج می شود، صرفا نظرات شخصی افراد است و لزوماً منعکس کننده دیدگاههای این وب سایت نمی باشد.

نظر شما

پرطرفدارترین مطالب امروز

تازه های آموزش

چرا دانش آموزان تقلب می کنند؟

بچه‌های آسمان: نبرد دانش آموزان کره با کنکور

بالا بردن انگیزه تحصیل دانشجویان

تاثیر جوّ و محیط مدرسه بر عملکرد تحصیلی

آموزش نخبه پرور؛ آری یا خیر؟

آموزش پیش دبستانی مهم است

معرفی کتاب: گاه و بی‌گاهی دانشگاه در ایران

کی اولین گوشی هوشمند را برای فرزندمان بخریم؟

احساسات و نیازهای کودکان در مناطق زلزله زده

کودکی دیجیتالی!!

حق آموزش برای همه آری، برای افغان ها خیر؟!

فرق مدرسه‌های جدید و قدیم

بازی خیال و خلاقیت در تصاویر کتب درسی

گفت‌وگو با مخترع «آ با کلاه»

عدالت آموزشی در مدارس ژاپن

مقابله با اضطراب آغاز مدرسه

سازمان ملل متحد و روز جهانی«سوادآموزی»

صنعت جدید رتبه‌بندی دانشگاه‌ها

اکثریت زنان، مدیران مردان

حجم تکالیف مدرسه چقدر باید باشد؟

بدترین سوالات برای بحث و گفتگو

زندگی و آراء فلاسفه آموزشی: ژان ژاک روسو

سرمایه انسانی نقطه پیوند

به بچه‌ها از خشونت و ترور چه بگوییم؟

چطور الگوهای مثبت برای بچه‌ها پیدا کنیم؟

آموزش در شبکه های اجتماعی